Şikayet hakkı, Türk Ceza Kanunu kapsamında bireylerin kendilerine karşı işlenen bazı suçlar nedeniyle devletin cezalandırma yetkisini kullanması talebiyle kullanılan hukuki bir haktır. Her suçun resen soruşturulmadığını, soruşturma sürecinin başlaması için bazı suçlarda mağdurun şikayette bulunmasının zorunlu olduğunu belirtmeliyiz. Dolayısıyla şikayet hakkı ve şikayetten vazgeçme konusu, her vatandaşın bilgi sahibi olması gereken hususlar arasındadır.
Suçtan zarar gören kişinin yetkili mercilere başvurarak failin ceza almasını talep etme hakkı, “şikayet hakkı nedir” sorusunun en genel yanıtıdır. Yasalar kapsamında bazı suçlar, “şikayete bağlı suçlar” olarak tanımlanır. Bu suçlara dair soruşturulmanın başlaması ise mağdurun şikayette bulunmasını gerektirir. Şikayet hakkının kullanılması ise tamamen mağdur bireyin kendi iradesine bağlıdır.
Elbette her bireyin şikayet hakkını kullanması zorunlu değildir, mağdur kişi bu hakkını kullanmayı seçmeyebilir. Ancak bu durumda savcılık makamının ilgili suça dair kendiliğinden harekete geçmeyeceğinin de bilinmesi gerekir. Dolayısıyla mağdur, ceza yargılamasının başlamasını istiyorsa bu hakkını kullanmalıdır.
Şikayet hakkı, suçtan zarar gören kişiye tanınmış bir haktır ve bu hak kullanıldığında savcılık makamı soruşturma başlatabilir; kullanılmadığında ise ceza yargılaması süreci hiç başlamaz. Bu hakkın bir yükümlülük olmadığının, kişinin kendi iradesine bırakıldığının altını çizelim. Mağdur, bu hakkı kullanmadığında suç işlemiş olmaz. Bu konuda bilinmesi gereken unsurlardan biri de üçüncü kişilerin şikayetinin hukuki sonuç doğurmadığıdır.
Hangi suçların şikayete bağlı suçlar kapsamında olduğu hukukta açık bir şekilde belirtilmiştir. Kişinin özel hayatını ya da bireysel olarak menfaatlerini ilgilendiren suçların bu kapsamda yer aldığını belirtmeliyiz. Toplum düzenini ya da kamu güvenliğini ilgilendiren suçlar ise resen soruşturulur, bu gibi durumlarda mağdurun şikayetinden vazgeçmesi halinde ceza yargılaması etkilenmez. Şikayete bağlı suçlara şu örnekleri gösterebiliriz:
Vatandaşların şikayete bağlı suçlar konusunda bilmesi gereken önemli unsurlardan biri de şikayet süresidir. Mağdurun şikayette bulunması için yasalar kapsamında belirli bir süre tanınmıştır ve bu süre de 6 aydır. Mağdurun fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 6 aylık süre başlar. Eğer 6 aylık zaman zarfında mağdur şikayette bulunmazsa şikayet hakkı ortadan kalkar. Dolayısıyla bu hakkın zamanında kullanılması da son derece önemlidir.
Şikayetten vazgeçme, mağdurun daha önce yaptığı şikayetten kendi iradesiyle geri dönmesi yani vazgeçmesidir. Şikayetten vazgeçme hakkı soruşturma ya da kovuşturma aşamasında mümkündür, soruşturmanın başlamış olması şikayetin geri çekilmesine engel değildir. Ancak bilinmesi gereken kritik bir unsur vardır. Mağdur şikayetinden vazgeçtiğinde suçta ceza davası düşer. Eğer mağdur baskı ve tehdit altında şikayetinden vazgeçerse beyanının hukuken bir geçerliliğinin olmadığını da eklemek gerekir.
Şikayetten vazgeçilmesi durumunda soruşturma sona erer ve dava da düşer. Mahkeme henüz karar vermemiş olabilir, yine de yargılama sona erdirilir. Hukuki olarak şikayetten vazgeçmenin sonuçları sadece vazgeçilen kişi açısından önemlidir. Bu arada vazgeçmenin kesin nitelikte olduğunu da bilmek gerekiyor, sonrasında yeniden şikayette bulunulması mümkün değildir.
Evet, sanığın vazgeçmeyi kabul etmesi gerekir. Bunun nedeni, sanığın masumiyetini mahkeme yoluyla kanıtlama hakkının korunmasıdır. Eğer şikayetten vazgeçmeyi sanık kabul etmezse yarılama devam eder. Bu nedenle her şikayetten vazgeçmenin davayı otomatik olarak düşürmediğini belirtmeliyiz.
